Przegląd filmów kawaleryjskich

W dniu 27 września 2019 r. w Centrum Edukacyjnym IPN w Warszawie odbył się Przegląd Filmów Kawaleryjskich poświęcony szczególnie 14 Pułkowi Ułanów Jazłowieckich. Kończący obchody ważnych rocznic w historii Pułku: jego tworzenia w latach 1918/1919, udziału w wojnach ukraińskiej i bolszewikami, oraz w kampanii wojennej 1939 roku. Data przeglądu wybrana została ze względu na rocznicę zakończenia walk oddziału wydzielonego Pułku na warszawskiej Sadybie w obronie Warszawy, w dniach 27/28 września 1939 r. Przegląd filmów rozpoczął imieniu Rodziny 14-go Pułku Ułanów Jazłowieckich jej prezes, który witając wszystkich którzy zechcieli przyjęli zaproszenie na pokaz dokumentów filmowych poświęconych kawalerii II Rzeczpospolitej, szczególnie 14 Pułkowi Ułanów Jazłowieckich, powiedział: Dzisiejszy Przegląd organizowany jest na zakończenie dwuletnich obchodów rocznic: 100-lecia powstania 14 Pułku (1918/1919), jego działań zbrojnych w wojnach z Ukraińcami, lat: 1919, a następnie bolszewikami w latach 1919/1920, oraz 80-tej rocznicy jego walk w kampanii wojennej 1939 roku. Filmy które mają być pokazane, łączą ważne treści historyczne z przesłaniem jakim jest pamięć o poprzednikach dzisiejszych żołnierzy WP z 14 Batalionu Ułanów Jazłowieckich i ich kolegach z innych pułków kawalerii. Dedykowany jest pamięci Dowódców Pułku, szczególnie: pierwszego - gen. bryg. Konstantego Plisowskiego i ostatniego w 1939 roku, płka/gen. bryg. Edwarda Godlewskiego. Zarząd Rodziny Jazłowieckiej postanowił przyjąć formułę ukazania dokumentów filmów dokumentalnych, dzieł wybitnych reżyserów, odnoszących się w treści do wydarzeń z dziejów Wojska Polskiego, kawalerii II RP oraz 14-go Pułku Ułanów Jazłowieckich. Za zgodę na pokazanie swoich utworów, serdecznie dziękujmy PP. Reżyserom: Alinie Czerniakowskiej, Krzysztofowi Wojciechowskiemu i Jerzemu Oleszkowiczowi. W imieniu organizatora, Rodziny 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich obecnych Reżyserów, Siostry Niepokalanki z Ich Przełożoną Generalną Matką Marią Wawrzyną Chwedoruk, Panie Wychowanki Niepokalańskie. Przedstawicieli Wojska Polskiego, Garnizonu Warszawa w tym Szwadronu Honorowego Kawalerii Wojska Polskiego a szczególnie serdecznie oficerów i żołnierzy 14 Batalionu Ułanów Jazłowieckich z Dowódcą Panem Pułkownikiem dypl. dr Piotrem Balonem! Jak też Weterana lwowskiej Armii Krajowej z Oddziałów Leśnych 14 Pułku, Pana Prezesa Adama Gajdę. Przedstawicieli samorządów, pracowników Instytutu Pamięci Narodowej, dzięki któremu mogło dojść do spotkania w sali Centrum im. Profesora Janusza Kurtyki, muzeów i Archiwum Akt Nowych. Członków Stowarzyszeń i Kół Pułkowych Kawalerii, szczególnie w barwach 14 P. UJ oraz wszystkie rodziny ułańskie! Serdecznie powitał członków Rodziny Jazłowieckiej, szczególnie przybyłych z daleka! Przypomniał raz jeszcze że dzisiejsze wydarzenie artystyczne kończy organizowane przez Rodzinę Jazłowiecką dwuletnie obchody rocznic wydarzeń w które tak silnie wplecione były dzieje 14 Pułku. Tematyce tej poświęcona była ubiegłoroczna Konferencja Naukowa, organizowana przy współpracy naszej Rodziny z Instytutem Strategii Wojennej Akademii Sztuki Wojennej, Instytutem Pamięci Narodowej i Wojskowym Biurem Historycznym. Jej problematyka objęła okres formowania się pułku w latach l918/19, jego pierwsze walki (bitwę pod Jazłowcem), udział w walkach z bolszewikami w latach 1919/1920 oraz postać pierwszego Dowódcy Pułku, gen. Konstantego Plisowskiego. Przypomniane zostały koła pułkowe, jednostki wojskowe, organizacje i stowarzyszenia grupujące weteranów i przyjaciół pułku, oraz kontynuujące jego tradycje. Przy współpracy z Muzeum Wojska Polskiego i Dowództwem 14 Batalionu Ułanów Jazłowieckich, przy wsparciu i pod patronatem Szefa Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, obchodziliśmy uroczyście Święto Pułkowe w Warszawie, poprzedzone uroczystością Święta 14 Batalionu, podczas którego otrzymał on swój sztandar. Uroczystości rocznicowe organizowały też ugrupowania sprawujące tradycje 14 Pułku w Sandomierzu i Wrocławiu. Przystępując do realizacji programu - pokazu filmów! należy jednak przypomnieć w imieniu P. dr Jerzego Radomskiego, historyka wojskowości, że w roku 1939 14 Pułk Ułanów Jazłowieckich po sprawnej mobilizacji w dniach 27/28 sierpnia 1939 r. wyruszył transportami kolejowymi ze Lwowa w rejon Poznania, zajmując tam pozycje obronne na zachód od miasta. Następnie wraz z Armią Poznań, Podolska Brygada Kawalerii w której skład wchodził 14 Pułk, wycofywała się w walkach przez Ziemię Łódzką, uczestnicząc m.in. w Bitwie nad Bzurą oraz kontynuowała walki w obszarze Puszczy Kampinoskiej. Pułk walczył pod Górkami Kampinoskimi i Sierakowem, kończąc walki szarżą pod Wólką Węglową, którą otworzył drogę pozostałym jednostkom Armii Poznań do Warszawy, płacąc krwią i życiem licznych rannych i poległych żołnierzy Pułku. Groby Ich znajdują się na szeregu podwarszawskich i warszawskich cmentarzy, głównie w obszarze Puszczy Kampinoskiej. Po przebiciu się do Warszawy i krótkim pobycie w CIF (obecnie AWF), pułk kwaterował w Łazienkach, wydzielając oddział, wzmocniony żołnierzami 6. Pułku Ułanów Kaniowskich. Bronił skutecznie Warszawy na Sadybie, tracąc tam jednak znowu rannych i poległych. Miejsce to upamiętniają tablice na murze Cmentarza kościoła OO. Bernardynów oraz na pomniku - głazie, którą odsłaniali: D-ca oddziału wydzielonego pułku w 1939 roku, ppłk. rez. Bolesław Kostkiewicz oraz poległy pod Smoleńskiem Generał bryg. Stanisław Nałęcz-Komornicki, Kanclerz Kapituły Orderu VM, D-ca Garnizonu Warszawa gen. Gilarski, były dowódca 14 Batalionu UJ, płk/gen.bryg. Dariusz Parylak i jego ówczesny dowódca, płk. Krzysztof Stachowiak. Ten skromny pomnik przypomina o udziale 14 Pułku i jego żołnierzy w obronie Warszawy, zakończonej kapitulacją w dniu 27 września. Datę tę chcieliśmy upamiętnić dzisiejszym spotkaniem jakkolwiek Ułani Jazłowieccy, jeszcze rano 28 września, nie wiedząc o zawieszeniu broni, atakowali w kierunku Wilanowa! Następnie Pan prof. dr. hab. Tomasz Nowak przedstawił sylwetki artystyczne autorów dzieł filmowych które miały być pokazane. Przewodniczenie spotkaniu objął Pan płk. rez. Janusz Zaczyński, po czym pokazane zostały filmy: Reżysera Krzysztofa Wojciechowskiego: „Szarża, czyli przypomnienie kanonu” i Reżyser Aliny Czerniakowskiej: „Ułani, Ułani…" Następnie przedstawicielka Wydawnictwa Eko-Dom, specjalizującego się w tematyce kawaleryjskiej, przedstawiła ofertę wydawniczą, szczególnie pozycji dotyczących 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich a przewodniczący poinformował że w księgarni IPN jest do nabycia rozszerzone wydanie „Dziejów Ułanów Jazłowieckich” oraz numer Biuletynu IPN z artykułem o 14 Pułku. Po przerwie obiadowej z posiłkiem na zaproszenie IPN, został wyświetlony film Reżysera Jerzego Oleszkowicza, pt.: „Od stepów Kubania do niepodległości”. Następnie głos zabrali: Matka Generalna Przełożona Sióstr Niepokalanek Maria Wawrzyna Chwedoruk, Prezes Środowiska Żołnierzy lwowskiej Armii Krajowej i weteran Oddziałów Leśnych 14 Pułku, Pan Adam Gajda, syn dowódcy 14-go Pułku, Pan Krzysztof Kunachowicz i Dowódca 14-go Batalionu Ułanów Jazłowieckich, pułkownik dypl. dr Piotr Balon, który wręczył Matce Generalnej Przełożonej i PP. Adamowi Gajdzie i Janowi Gromnickiemu, Prezesowi Rodziny Jazłowieckiej, miniatury Krzyża 14 Batalionu Ułanów Jazłowieckich oraz w imieniu Dowódcy 12 Brygady Zmechanizowanej, plakietę z Znakiem Brygady. Następnie przewodniczący udzielił głosu Prezesowi Rodziny Jazłowieckiej Panu Janowi Gromnickiemu, który podziękował reżyserom filmów, gospodarzom Centrum IPN, Siostrom Zgromadzenia Sióstr Niepokalanek, żołnierzom 14 Batalionu Ułanów Jazłowieckich i Garnizonu Warszawa oraz wszystkim uczestnikom, przypominając że spotkanie i pokaz filmów o historii 14 Pułku kończy obchody rocznic lat 1918/1919 i 1939. Na zakończenie w kościele zbawiciela odprawiona została Msza Św. z ceremoniałem wojskowym w intencji Ułanów Jazłowieckich i wszystkich walczących w obronie Warszawy w 1939 roku.
fot. Przystanek Historia Centrum Edukacyjne im. Janusza Kurtyki